Jak sprawdzić, czy diament jest prawdziwy (i dlaczego domowe testy zawodzą)
Dariusz Daszkowski, gemmologok. 3 min czytania
W domu można wykluczyć najbardziej oczywiste podróbki: szkło i część imitacji z tworzywa. Nie da się w ten sposób odróżnić diamentu od moissanitu ani diamentu naturalnego od syntetycznego, bo do tego potrzebne są przyrządy, które mierzą, jak kamień zachowuje się w świetle.
Domowe testy: co pokazują naprawdę
Test linii. Luźny kamień kładzie się taflą do dołu na kartce z cienką linią albo kropką i patrzy przez niego z góry. Dobrze oszlifowany brylant tak załamuje światło, że linia znika lub rozpada się; jeśli widać ją wyraźnie, kamień raczej nie jest diamentem. W drugą stronę test nic nie dowodzi: linię może ukryć moissanit albo dobrze oszlifowana cyrkonia. Kamienia w oprawie nie położy się na kartce, więc przy pierścionku test odpada.
Rysowanie szkła albo kamienia. Diament jest najtwardszym znanym minerałem, ale twardość to odporność na zarysowanie, nie na uderzenie. Szkło rysuje też cyrkonia i moissanit, a przy okazji można wykruszyć krawędź kamienia albo uszkodzić oprawę. Tego testu nie warto robić nigdy.
Lampa UV. Część diamentów świeci na niebiesko w świetle ultrafioletowym, część nie świeci wcale. Brak świecenia niczego nie dowodzi, a świecenie na niebiesko nie jest wyłączną cechą diamentu.
Termolizer (tester przewodnictwa cieplnego popularny u jubilerów). Mierzy przewodnictwo cieplne, a moissanit przechodzi ten pomiar jako „diament”, bo przewodzi ciepło podobnie. Testery dwufunkcyjne, sprawdzające dodatkowo przewodnictwo elektryczne, odróżniają moissanit, ale żaden z nich nie odpowiada na najważniejsze dziś pytanie: czy kamień powstał w ziemi, czy w reaktorze. Syntetyczny diament jest chemicznie tym samym materiałem, więc każdy tester wskaże „diament” i będzie miał rację.
Czego domowe sposoby nie wykryją
Sprzedawca imitacji rzadko wybiera dziś szkło. Realne przypadki, z którymi przychodzą do nas klienci, wyglądają inaczej: moissanit w starej oprawie sprzedany jako brylant, diament syntetyczny w cenie naturalnego, kamień naturalny z ukrytym pęknięciem wypełnionym żywicą lub szkłem ołowiowym, albo kamień o barwie poprawionej w laboratorium.
Osobna sprawa to wartość. Nawet potwierdzony diament naturalny może być wart bardzo różne pieniądze zależnie od masy, barwy, czystości i jakości szlifu. Odpowiedź „prawdziwy” nic nie mówi o kwocie na polisie ani o cenie przy sprzedaży.
Co robi gemmolog i dlaczego to działa
W pracowni zaczynamy od oględzin lupą dziesięciokrotną i pod mikroskopem: wnętrze kamienia opowiada historię jego powstania. Inkluzje w diamencie naturalnym wyglądają inaczej niż ślady wzrostu w krysztale wyhodowanym metodą HPHT czy CVD, a doklejona warstwa albo wypełnione pęknięcie widać jako charakterystyczny refleks.
Dalej pracują przyrządy. Spektroskopia ramanowska rozpoznaje materiał po sposobie, w jaki rozprasza światło lasera: diament, moissanit i cyrkonia dają trzy różne, jednoznaczne odpowiedzi. Badanie w głębokim ultrafiolecie (Deep UV) pokazuje, jak kamień świeci i jak długo, co pozwala oddzielić kamienie naturalne od syntetycznych. Metal oprawy sprawdzamy spektrometrem XRF, który podaje skład stopu bez rysowania powierzchni.
Wszystkie te metody są bezinwazyjne. Kamień nie wychodzi z oprawy, nie stykamy go z kwasami, nie zostawiamy śladów.
Na badania spektroskopowe prosimy umówić się telefonicznie. Proszę zadzwonić i opisać przedmiot, zanim przyjadą Państwo do Krakowa.